ԼԱՐԱՍՅՈՒՆԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐ

Խաղողի հենման համակարգեր

Խաղողի հենման համակարգերը կիրառվում են բույսի աճը ձևավորելու և այն մշակման նպատակներին համապատասխանեցնելու համար՝ օգտագործելով համապատասխան ագրոտեխնիկական մեթոդներ։ Խաղողագործության մեջ ընտրվել են տարբեր ձևավորման մեթոդներ, որպեսզի հնարավոր լինի ստանալ ավելի մեծ բերք և ավելի բարձր որակի խաղող՝ հաշվի առնելով դրա օգտագործման նպատակները։

Տվյալ կամ այլ ձևավորման համակարգի ընտրությունը որոշում է մի շարք գործոններ, որոնք հետագայում ազդում են խաղողի այգու արտադրողականության և բերքի որակի վրա։

ESPALIER Համակարգ

TRELLIS Համակարգ Espalier -ը խաղողի մշակման ամենատարածված համակարգն է աշխարհում։ Այն բնութագրվում է ուղղահայաց ձևավորված բուսական պատով, որը առավելագույնի է հասցնում տերևների կողմից լույսի կլանումը։ Կտրման և ձևավորման տարբեր տեխնիկաների միջոցով հնարավոր է ստանալ խաղողի ձևավորման տարբեր համակարգեր, ինչպիսիք են՝ Guyot, Curved Guyot, Sylvoz և Cordon (spur pruning) համակարգերը։ Ժամանակակից espalier համակարգերում օգտագործվող բաց հատույթով պողպատե սյուները ավելի հարմար են ավտոմատ բերքահավաքի և միջշարքային մշակման համար։

Y -աձև համակարգ

Սա համակարգ է, որի դեպքում ձևավորվում է փոքր-ինչ թեքված կրկնակի տերևապատ պատ, որի արդյունքում ստեղծվում է Y-աձև կառուցվածք։ Այն հատկապես հարմար է այն տարածքների համար, որտեղ արևային ճառագայթումը բարձր է, քանի որ բուսականությունը պաշտպանում է խաղողի ողկույզները արևայրուքից։ Մեքենայացված բերքահավաքի դժվարության պատճառով այս համակարգը հիմնականում օգտագործվում է սեղանի խաղողի արտադրության համար։ Կառավարման ծախսերը ավելի բարձր են, քան Espalier համակարգի դեպքում, բայց ավելի ցածր, քան Tendone համակարգում։ Վերջին տարիներին այս կառուցվածքը սկսել են կիրառել նաև այլ ինտենսիվ մշակաբույսերի համար, օրինակ՝ ինտենսիվ նռան այգիներում։

PERGOLA -Համակարգ

Pergola-ն խաղողի մշակման ձև է, որի դեպքում բուսականությունը դասավորվում է տանիք հիշեցնող հենակառույցի վրա, որը սովորաբար թեքված է 15–25° անկյան տակ։ Սակայն տարբեր տարածաշրջանների մշակութային և գյուղատնտեսական ավանդույթներից կախված՝ գոյություն ունեն այս համակարգի բազմաթիվ տարբերակներ։ Գոյություն ունեն երկու հիմնական տեսակներ՝ Բաց pergola, Փակ pergola, կախված նրանից՝ շարքերի միջև ամբողջ տարածքը ծածկված է բուսականությամբ, թե ոչ։ Այս համակարգը մշակվել է հատկապես լեռնային շրջաններում խաղողի մշակության համար, քանի որ այն ապահովում է լավ լուսավորություն և նպաստում բարձրորակ խաղողի ստացմանը։ Սակայն դրա հիմնական թերությունն այն է, որ աշխատանքները դժվար է մեքենայացնել։ Բույսերի և բուսականության հենման համար կարող են օգտագործվել ցինկապատ մետաղալարեր 2,5-3 մմ հաստությամբ

GDC Համակարգ

GDC -ը խաղողի ձևավորման համակարգ է, որը թույլ է տալիս ստանալ առատ բերքատվություն, միաժամանակ պահպանելով արտադրական ծախսերի վերահսկումը։ Այս համակարգում ձևավորվում են երկու զուգահեռ բուսական «պատեր», որոնցից յուրաքանչյուրը պահվում է առանձին կրող մետաղալարի վրա։ Այս ձևավորումը կարելի է դիտարկել նաև որպես կրկնակի (կրկնակի արկղային ձևավորում)։ Քանի որ բուսականությունը գտնվում է գետնից բավական բարձր, կառուցվածքի համար օգտագործվում են նախալարված բետոնե սյուներ։ Սյուների վերևում տեղադրվում են տաք ցինկապատ մետաղական հատուկ կոնսոլներ (թևիկներ), որոնք պահում են երկու բուսական պատերը։ Այս կոնսոլները հագեցած են արմունկներով , որոնց նպատակը ուղղահայաց թրթռման միջոցով մեքենայացված բերքահավաքը հնարավոր դարձնելն է։ Այս կառուցվածքի համար խորհուրդ է տրվում օգտագործել․ միջանկյալ սյուներ՝ 7 × 8 սմ հատույթով և 12 մետաղալարային ամրացմամբ, գլխավոր (եզրային) սյուներ՝ 9 × 9.5 սմ հատույթով և 18 մետաղալարային ամրացմամբ։ Բուսականության հենման համար օգտագործվում են ցինկապատ մետաղալար նվազագույն ընդարձակմամբ 3-4 մմ տրամագծով ։

TENDONE Համակարգ

Tendone-ը խաղողի ձևավորման համակարգ է, որը հիմնականում կիրառվում է տաք և մեղմ կլիմայական պայմաններում և լայնորեն օգտագործվում է սեղանի խաղողի այգիներում։ Այն ապահովում է բարձր բերքատվություն, իսկ հորիզոնական դասավորված բուսական շերտը պաշտպանում է պտուղները արևայրուքից։ Այս կառուցվածքի հիմնական թերությունը կառավարման բարձր ծախսերն են, քանի որ մշակման աշխատանքները դժվար է մեքենայացնել։ Այդ պատճառով գետնից վեր գտնվող սյուների բարձրությունը չպետք է չափազանց մեծ լինի, որպեսզի աշխատողները կարողանան հեշտությամբ կատարել անհրաժեշտ աշխատանքները։ Tendone համակարգի կառուցվածքը պատրաստվում է նախալարված բետոնե սյուներից, կամ փակ հատույթ ունեցող մետաղական սյուներից։ Սյուների վերևում տեղադրվում են հատուկ գլխիկներ (ծածկիչներ), որոնք պահում են այն մետաղալարերը, որոնց միջոցով ձևավորվում է համակարգի բնորոշ հենման ցանցը։ Բուսականությունը պահող մետաղալարերի համար բարձր մեխանիկական հատկություններ անհրաժեշտ չեն, ուստի խորհուրդ է տրվում օգտագործել A դասի եռակի ցինկապատ մետաղալար, որի չնդարձակումը կարող է կազմել մինչև10–20%։ Շատ դեպքերում այս կառուցվածքը ծածկվում է անձրևապաշտպան պլաստիկ թաղանթով, որպեսզի կանխվի խաղողի ողկույզների վրա ֆիտոսանիտարական խնդիրների առաջացումը։

ԻՆՏԵՆՍԻՎ ԱՅԳԻՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐ

Պտղատու այգիների համակարգեր (Ինտենսիվ ըամակարգ) Ընտրված ձևավորման համակարգերը պահանջում են նվազ միջամտություն ինչպես ձևավորման, այնպես էլ արտադրական էտման ընթացքում, ավելի լավ են հարմարվում բույսի բնական աճին և կարող են ապահովել զգալի բերքատվություն տնկումից հետո արդեն առաջին տարիներին։

Տարբեր ձևավորման համակարգերից որևէ մեկը ընտրելու հիմնական նպատակներն են՝

  • Վեգետատիվ և վերարտադրողական համակարգերի հավասարակշռում, որպեսզի արտադրությունը լինի օպտիմալ՝ ինչպես որակի, այնպես էլ քանակի տեսանկյունից։
  • Բույսի հարմարեցում լուսավորության պայմաններին։
  • Բավարար օդափոխության ապահովում։
  • Ագրոտեխնիկական աշխատանքների հեշտացում՝ խոչընդոտող գործոնների նվազեցման միջոցով։
  • Աշխատուժի ծախսերի կրճատում։

Բույսի ձևավորման համակարգը նախագծվում է այնպես, որպեսզի հեշտացնի ձեռքով կամ հատուկ տեխնիկայի միջոցով կատարվող աշխատանքները, միաժամանակ պահպանելով որոշակի գեղագիտական չափանիշներ։

Spindel և Superspindel համակարգ

Այս համակարգերը կիրառվում են ցածրաճ սորտերով պտղատու այգիներում և շատ տարածված են Հյուսիսային և Կենտրոնական Եվրոպայում։ Դրանք հիմնականում տարբերվում են բույսերի խտությամբ մեկ հեկտարի վրա․ Superspindel համակարգում խտությունը ավելի մեծ է և կարող է հասնել մինչև 10,000 բույս/հա։ Բույսերը ունեն փոքր չափեր, ինչը հեշտացնում է բերքահավաքը, էտումը և ֆիտոսանիտարական մշակումները։ Բացի այդ, այս համակարգը նվազեցնում է լիարժեք արտադրության հասնելու համար անհրաժեշտ ժամանակը։ Կառուցվածքը պատրաստվում է նախալարված բետոնե սյուներից, որոնց գետնից վեր բարձրությունը սովորաբար չի գերազանցում 2.8 մետրը (երբ կարկտապաշտպան կամ անձրևապաշտպան համակարգեր չեն կիրառվում)։ Խորհուրդ տրվող սյուների հատույթները՝ գլխավոր (եզրային) սյուներ՝ 9×9.5 սմ և 18 մետաղալարային ամրացմամբ, միջանկյալ սյուներ՝ 7×8 սմ, 12 մետաղալարային ամրացմամբ։ Սյուների միջև հեռավորությունը կախված է բույսերի բարձրությունից, բերքի ծանրաբեռնվածությունից և հատկապես պատվաստային հիմքի արմատային համակարգի զարգացումից։ Հնարավոր է նաև օգտագործել հեռավորիչ թևիկներ որոնք սովորաբար տեղադրվում են մոտ 80 սմ բարձրության վրա և պահում են այն մետաղալարերը, որոնք անհրաժեշտ են պտղաբեր ճյուղերի ճիշտ աճը կազմակերպելու համար։

V և Y աձև համակարգ

Այս կառուցվածքները իրենց անվանումը ստացել են այն բնորոշ ձևերից, որոնք ծառերը տալիս են շարքերին։ Դրանք նախագծված են այնպես, որպեսզի առավելագույնի հասցնեն արևային ճառագայթների կլանումը, ինչը նպաստում է պտղի որակի, գույնի և միատեսակության բարելավմանը։ V ձևավորման համակարգում բույսերը հերթականությամբ թեքվում են աջ և ձախ կողմեր։ Իսկ Y ձևավորման համակարգում յուրաքանչյուր բույս ունի երկու հիմնական ճյուղ, որոնք թեքված են միմյանց հակառակ ուղղություններով։ Հենման կառուցվածքը պատրաստվում է նախալարված բետոնե սյուներից, որոնց գետնից վեր բարձրությունը սովորաբար չի գերազանցում 2.8 մետրը (եթե կարկտապաշտպան կամ անձրևապաշտպան համակարգեր չեն կիրառվում)։ Բետոնե սյուների վրա տեղադրվում են հեռավորիչ թևիկներ, որոնք պահում են այն մետաղալարերը, որոնց միջոցով ծառերին տրվում է անհրաժեշտ ձևը։ Յուրաքանչյուր սյան վրա սովորաբար տեղադրվում են․ ստորին թևիկ՝ 40–70 սմ լայնությամբ, վերին թևիկ՝ 150–200 սմ լայնությամբ։ Խորհուրդ տրվող սյուների հատույթները նույնն են, ինչ Spindel համակարգի դեպքում։ Բեռի մեծության պատճառով խորհուրդ է տրվում օգտագործել ցածր ձգվողությամբ մետաղալարեր՝ 2.2–2.5 մմ տրամագծով, որպեսզի տարիների ընթացքում նվազեցվեն սպասարկման ծախսերը։

Կիվիի Pergola համակարգ

Կիվիի համար նախատեսված pergola կառուցվածքը պատրաստվում է նախալարված բետոնե սյուներից և տաք ցինկապատ մետաղական կոնսոլներից (թևիկներ)։ Քանի որ կիվիի արտադրական բեռնվածությունը բավական բարձր է, խորհուրդ է տրվում օգտագործել․ միջանկյալ սյուներ՝ 8 × 8.5 սմ հատույթով և 12 մետաղալարային ամրացմամբ, գլխավոր (ծայրային) սյուներ՝ 10 × 12 սմ հատույթով և 18 մետաղալարային ամրացմամբ։ Շարքի երկայնքով սյուների միջև հեռավորությունը սովորաբար չի գերազանցում 4 մետրը։ Կիվիի pergola համակարգերը հաճախ համալրվում են կարկտապաշտպան կամ անձրևապաշտպան ծածկով։ Բոլոր սյուները համալրված են տաք ցինկապատ կոնսոլներով, որոնք պետք է ընտրվեն ըստ աճեցվող կիվիի սորտի։ Մասնավորապես՝ կանաչ կիվիի համար օգտագործվում են 200 սմ լայնությամբ կոնսոլներ, որոնց ծայրերը թեքված են 70–90° անկյան տակ։ Այս կոնսոլները ունեն սովորաբար 4–6 մետաղալարի ամրակ ։